A física dun terremoto: como sabelo un minuto antes

Para entender como funciona un sistema de alerta sísmica, hai que esquecer as intuicións e mirar as leis da física. A efectividade destes sistemas non depende da sorte, senón de tres factores: o hipocentro (o punto subterráneo onde rompe a falla), o epicentro (o punto da superficie xusto enriba da ruptura) e a velocidade das ondas de enerxía.

A carreira entre dúas ondas

Cando a terra rompe, a enerxía viaxa polo subsolo en forma de dúas ondas mecánicas diferentes:

• Ondas P (Primarias): Son as máis rápidas (viaxan a uns 6 km/s). Son ondas de compresión, non fan dano estrutural, pero son as que detectan os aparellos.

• Ondas S (Secundarias): Son máis lentas (viaxan a uns 3.5 km/s). Moven o chan de lado a lado e son as verdadeiras responsables da destrución.

A clave da alerta está nesa diferenza de velocidade. Cando un sismo ocorre, os sensores situados cerca do epicentro detectan a onda P instantaneamente e envían un aviso electrónico á cidade á velocidade da luz (300.000 km/s). O aviso chega en milisegundos, mentres que a onda S destrutiva aínda vén camiñando polo subsolo a "só" 3.5 km/s.

A ecuación do tempo: Canto espazo fai falta para un minuto?

Para que unha cidade teña un minuto xusto de alerta antes de que o chan empece a sacudirse con forza, o sismo ten que producirse (detección inmediata) a unha distancia determinada.

Aplicando unha fórmula cinemática sinxela baseada na velocidade da onda destrutiva (S = 3.5 km/s):

 Distancia = Velocidade de onda S x Tempo de alerta

                           Distancia = 3.5 km/s x 60 segundos = 210 km

O sismo debe ocorrer a unha distancia mínima duns 220 quilómetros da cidade para que a poboación teña un minuto real para reaccionar. Aínda que matematicamente a onda S tardaría xusto 60 segundos en percorrer 210 quilómetros, esa cifra é unha idealización. Na práctica, necesítase máis marxe para compensar máis factores, como o tempo que se tarda en procesar o sismo e lanzar a alerta.

Isto explica o concepto científico da "zona cega": se o terremoto ocorre xusto debaixo dunha cidade ou a menos de 40 ou 50 quilómetros, a diferenza de tempo entre as ondas é de apenas uns segundos. Físicamente é imposible que o sistema procese e envíe a alerta efectiva antes de que comece o desastre.

A diferenza entre países: Resonancia e inercia

A física non remata na alerta, continúa na estrutura dos edificios. Cando a onda S golpea unha construción, aplícase a segunda lei de Newton: o edificio sofre unha forza de inercia proporcional á súa masa (F = m.a).

A diferenza real entre os países desenvolvidos e os vulnerables non está só nos seus sensores, está na súa enxeñaría estrutural:

• Evitar a resonancia: Os países avanzados obrigan a usar o illamento de base (rodamentos de caucho e aceiro). Isto funciona como un filtro mecánico: separa o edificio do chan para que as frecuencias do terremoto non coincidan coas do edificio, evitando que este se balancee ata colapsar.

• Amortecedores: Utilízanse sistemas hidráulicos que absorben a enerxía cinética e a converten en calor, reducindo drasticamente o impacto no edificio.

En conclusión, o sismo é un evento físico inevitable, pero que un terremoto destrua unha cidade e cause mortes depende de dous factores científicos equilibrados. Por un lado, a distancia ao epicentro require unha rede pública de sensores profesionais sobre a falla para enviar o aviso de inmediato e evitar que o procesamento informático reduza o minuto de ouro a uns poucos segundos. Por outro lado, a seguridade real esixe aplicar a física clásica na construción para que as estruturas soporten a forza de inercia mediante amortecedores e illamentos de base. Aí é onde os países deben investir, sobre todo en zonas de elevado risco.

---

Día das Letras Galegas 2026. A ninguén.

Este ano 2026, o Día das Letras Galegas está dedicado á xornalista e narradora Begoña Caamaño (Vigo, 1964 – Santiago de Compostela, 2014). A Real Academia Galega acordou homenaxear a unha autora que, a pesar de publicar dúas únicas novelas de xeito tardío, deixou unha pegada fonda ao reescribir con mestría os mitos da Odisea e a materia de Bretaña. Con esta escolla, a RAG non só celebra a súa calidade literaria, senón tamén a súa traxectoria como xornalista comprometida coa verdade, coa cidadanía e co uso do noso idioma, nun momento no que cómpre máis ca nunca reivindicar un espazo para este tipo de xornalismo.

Coma esta conmemoración me pillou sen tempo para preparar algun dos meus poemas, vou botar man dun que compuxen hai un tempo. Trátase dunha peza inscrita no xénero da poesía detonante. Como son consciente de que teño moi poucos lectores, malo será que acabe transcendendo o segredo que nel se agocha:

A ninguén

A ninguén lle conto o meu segredo,

gardo o misterio e o egoísmo por dentro,

porque ao dicilo é meu e dor que sinto,

un lume vivo que alimento en silencio.

En cada paso que dou vexo o tesouro,

baixo o chumbo dun ceo gris e cincento,

de súpeto o sol racha e mostra ouro

que busca a miña pel cun bico de vento.

É unha caricia quente e tenra,

mentres o mundo camiña nas tebras,

un abrazo de luz que me acompaña

cando a tristeza nas rúas medra.

Outros se afogan en vasos de auga,

eu vexo os problemas que caen por terra,

non hai nudo que resista o meu pulso

cando a luz interior á alma me aferra.

Dende neno camiño con este sigilo,

co saber de que nunca a vida sinxela foi,

sempre hai un sinal, un lóstrego de dor,

ou un golpe de ledicia que me aparta o po.

Alimento o meu ser con todo o vivido,

con recordos gravados a lume e cariño,

lánzome ao futuro coa forza rotunda

de quen sabe que verdades depara.

E calo, porque me daría vergonza

que outros ollaran esta luz tan divina,

pois desprezan o que non comprenden

mentres cerran os ollos a tanta beleza.

Prefiro ser egoísta e non contar a ninguén

o silencio da man que me encamiña.

A luz que ilumina en cada xornada,

o tempo enche de amor e de ledicia.

A ninguén debía dicir o que aquí escribo,

o silencio é a miña vitoria,

aínda que non quede memoria.

                                             ---

La Guerra de los Judíos

En Europa se ha impuesto el término "guerra israelí" por un temor manifiesto a vincular la geopolítica con la religión. Esta terminología nos induce a creer que se trata simplemente de un conflicto entre Estados, pero eso es un error. Estamos ante una guerra de religiones. La vieja Europa, sumida en su laicidad y falta de creencias, se resiste a admitirlo. Para una Europa que ha dado la espalda a su herencia cristiana, resulta imposible comprender esta guerra. Lo que los medios llaman política es, en realidad, un choque espiritual que Occidente ya no sabe interpretar porque ha renunciado a entender el espíritu humano.

Cuando hablo de "Guerra Judía", lo hago buscando la precisión histórica. El uso del gentilicio "israelí" para definir al pueblo elegido de Dios es incompleto. El Israel bíblico estaba compuesto por doce tribus, de las cuales hoy solo se identifica plenamente a la de Judá (el pueblo judío) y parte de Benjamín. El actual Estado de Israel es, esencialmente, el hogar de Judá, que parece haber olvidado a sus otras diez tribus hermanas dispersas por el mundo. Al reclamar el derecho exclusivo sobre la tierra de Sión, Judá ignora que esa herencia pertenece legítimamente al conjunto de los doce hermanos, no solo a uno.

Por otro lado, los países musulmanes que rodean a Judá operan bajo una visión teocrática. Su objetivo declarado es que los "sionistas" abandonen Jerusalén. Utilizan este término con astucia: les permite negar la legitimidad política de Israel sin ser tachados directamente de antisemitas, argumentando que su lucha no es contra los judios, sino contra lo que consideran una ocupación ilegítima de sus territorios sagrados.

En este complejo escenario, la participación de Estados Unidos no es casual. Es evidente que una parte sustancial del poder económico estadounidense está en manos judías, y su influencia en la política exterior es notable. Ante el declive de EE. UU. frente a otras potencias emergentes, se ha buscado que la Casa Blanca se alinee con los intereses de Judá. Históricamente, cuando las potencias ven amenazada su hegemonía, recurren al conflicto bélico para intentar recuperar ventaja. En este caso, la defensa del dólar y del petrodólar es prioritaria, es un juego de intereses donde líderes como Trump o Netanyahu participan, aunque uno de ellos con clara ignorancia de la realidad geopolítica. 

Para finalizar, utilizo los términos "judío" y "musulmán" con el máximo respeto. Son dos religiones que se acusan mutuamente de estar ciegas y no reconocer la verdad. Como cristiano, respeto todas las creencias, pero observo que ambos bandos carecen de la visión completa. No veo una salida fácil ni próxima, ya que, según la profecía, la restauración plena solo llegará cuando se cumpla lo escrito en Ezequiel 37:21-22:

«...He aquí, yo tomo a los hijos de Israel de entre las naciones a las cuales fueron, y los recogeré de todas partes, y los traeré a su tierra; y los haré una sola nación en la tierra [...] y nunca más serán dos naciones, ni nunca más serán divididos en dos reinos».

Dado que ese reencuentro de las doce tribus en Jerusalén aún parece lejano, la guerra para el pueblo de Judá será larga; un conflicto que persistirá durante siglos, más allá de que se disparen o no más misiles. ¿Estamos preparados como cristianos para reconocer a nuestros hermanos cuando el tiempo de la restauración llegue?